Kübra Çeyiz ve çevresindeki esnafın yaşadığı bu durum, kentsel dönüşüm ve yıkım süreçlerinde sıkça rastlanan ancak yasal ve etik açıdan ciddi boşluklar barındıran bir tabloyu gözler önüne seriyor. Esnafın dün yaptığı açıklamalardan sonra dükkan önünün kapatılması ve üzerine bir de duvarının yıkılması, olayın "güvenlik tedbiri" sınırlarını aşıp bir nevi "cezalandırma" veya "ihmaller zinciri" boyutuna ulaştığını düşündürüyor.

Eskişehir’de kentsel dönüşüm kapsamında devam eden yıkım çalışmaları, esnafı ekmeğinden etmekle kalmadı, mülküne de zarar vermeye başladı. Dün basına konuşarak mağduriyetini anlatan Kübra Çeyiz’in sahibi, bugün dükkanının önünün tamamen kapatılması ve duvarının yıkılmasıyla ikinci bir şok yaşadı. Yasal kılıfa uydurulan "güvenlik tedbirleri" neden dün değil de, esnaf şikayet edince bugün alındı?

Denetim Yok, Mağduriyet Çok: Yıkımcılar Esnafa Haber Vermeden Mülke Zarar Veriyor!

Yasal Dayanak ve İhmaller: İstediği Gibi Davranma Hakkı Var mı?

Bir yıkım firmasının veya müteahhidin "istediği gibi" davranmasının hiçbir yasal gerekçesi yoktur. Aksine, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’ne göre:

• Önceden Tedbir Şarttır: Güvenlik tedbirleri (panel, bariyer, ağ çekilmesi vb.) yıkım başlamadan önce alınmalıdır. Yıkım başladıktan sonra, hele ki esnafın itirazı üzerine "cevap niteliğinde" kapatma yapılması, ilk baştaki ihmalin bir itirafıdır.

• Mülkiyet Hakkı İhlali: Komşu parsellere veya dükkanlara zarar verilmesi (tabelanın kırılması, duvarın yıkılması) Türk Ceza Kanunu’nda "Mala Zarar Verme" ve Türk Borçlar Kanunu’nda "Haksız Fiil" kapsamına girer. Yıkım ruhsatı, çevre dükkanların duvarını yıkma yetkisi vermez.

Yerel Yönetim Nerede? Denetim Zafiyeti!

Yıkım iznini veren belediye ve yol kapatma kararını alan UKOME gibi birimlerin sorumluluğu sadece imza atmak değildir.

• Saha Denetimi: Belediye zabıta ekipleri ve fen işleri müdürlüğü, yıkım mahallini düzenli olarak denetlemekle yükümlüdür. Çevreye zarar veren, tozu engellemeyen veya yasal sınırların dışına çıkan firmalara yıkımı durdurma ve idari para cezası verme yetkileri vardır.

• Haber Verme Zorunluluğu: Kamuoyunun ve bölge sakinlerinin mağdur olmaması için bölge duyurularının (SMS, ilan vb.) günler öncesinden yapılması gerekirdi. İlk gün yaşanan trafik kaosu, koordinasyonsuzluğun en büyük kanıtıdır.

Esnafın Hakları: Zarar Nasıl Telafi Edilir?

Kübra Çeyiz ve diğer mağdur esnaflar şu adımları ivedilikle atmalıdır:

1. Delil Tespiti: Yıkılan duvar, kırılan tabela ve dükkanın önünün usulsüz kapatıldığı anlar fotoğraf ve video ile kayıt altına alınmalıdır.

2. Hasar Tespit Tutanağı: Bölgeye polis veya zabıta çağrılarak hasar tespit tutanağı tutturulmalıdır.

3. Maddi ve Manevi Tazminat: İş kaybı (ciro düşüşü) ve mülke verilen zarar (duvar, tabela) için ilgili firmaya ve denetim görevini yapmayan kurumlara tazminat davası açılabilir.

4. Suç Duyurusu: "Mala zarar verme" ve "iş ve çalışma hürriyetinin ihlali" gerekçesiyle savcılığa suç duyurusunda bulunulabilir.

Sonuç: Güvenlik mi, Gözdağı mı?

Yıkım firmasının dünkü haberden sonra "güvenlik" adı altında dükkanın önünü kapatması, güvenlikten ziyade esnafın sesini kesmeye yönelik bir hamle gibi duruyor. Eğer güvenlik önceliği olsaydı, iş makineleri ilk kontağı çevirdiğinde o bariyerler orada olurdu. Yerel yönetimlerin bu "başıboş" yıkım sürecine acilen müdahale etmesi, esnafın yıkılan duvarını ve kırılan gururunu onarması gerekiyor.

Dün basına açıklama yaparak konuyla ilgili mağduriyetlerini dile getirdiler

Sabah dükkanlarının önü tamamen kapatılmıştı

Daha sonra ise üst kattaki bir dairenin salon duvarının yıkıldığı gibi dükkanın duvarı yıkılarak zarar verildi. Kendilerine daha önce konuyla ilgili tepki gösterdiklerinde dükkanı açıp oturabilecekleri şeklinde yanıt verilmişti. O sözleri dikkate alıp dükkanlarında otursalarda ne olacaktı? 

Esnaf sıkıntılı, en büyük tepkileri ise bu yıkım için izin verenlerin bir tanesinin bile gelip çalışmaları yerinde inceleyip kendilerini dinlememesi.